Vooral in het dorpscentrum, maar ook erbuiten, bevat Waarschoot nog enkele
restanten van de restanten van de gegoede burgerij uit de vorige eeuw.
In de brochure "Merkwaardige Woningen te Waarschoot", uitgegeven
door de Gemeentelijke Raad voor Cultuurbeleid Waarschoot ter gelegenheid van
Open Monumentendag 1995, en samengesteld door Jan Landuyt, lezen we
onderstaande:
Beke 3
De woning en de bedrijfsgebouwen (waarin eertijds een brouwerij werd uitgebaat)
dateren van voor de eerste oorlog. Ze behoorden toe aan familie De Schepper. In
1935 door Frans Coopman aangekocht werden de bedrijfsgebouwen aangepast voor een
paardenslagerij. In 1948 werd gestart met de fabrikatie van vleeswaren,
hoofdzakelijk varkensworst ‘salami’. Dit gebeurt nu onder de bekende merknaam
"Ter Beke".
Beke 35
Bekroond met een ronde getande "zuil" voert deze kapgevel ons terug naar de oude
herenwoningen. Wat opvalt, is dat de twee ontlastingsbogen, boven de venstertjes
in de topgevel, alleen als sierelement zijn geplaatst. Het balkon is beter
geslaagd. Het is met zijn ijzeren afsluiting en zijn drie steunberen een passend
element in deze gevel. Alle vensters hebben een versierde rolluikkast.
Dorp 15
De herberg "De Hoop op Vrede" had bij haar ontstaan een "gesloten" bestemming.
Later werd het een bakkerij met herberg. Huis, twee en twee traveeën en twee
bouwlagen onder een doorlopend met pannen bedekt zadeldak. Bepleisterde en
beschilderde lijstgevel met imitatiebanden op de begane grond. Linker
benedenvenster met houten raamomlijsting van vroegere "Brood- en
Pasteibakkerij". Rechts aangepast venster met rolluikkast: erboven herbergnaam.
Getoogde omlijste bovenvensters met sluitsteen, op arduinen dorpels.
Hoekje 1
Voormalige directeurswoning, later portierswoning van het in 1887 naast de
spoorweg opgerichte bedrijf "La Société d’Heyere et Cie", een katoenweverij en
ververij. Het is een dubbel huis van drie traveeën, en twee bouwlagen, onder een
met pannen bedekt schilddak. Oranje bakstenen gevels verrijkt met tegelpanelen.
Getoogde vensters ondeer decoratieve ontlastingsboog en waterlijst. Sierankers.
Kerkstraat 2
Dit neoclassicistisch dorpshuis dateert in zijn huidige vorm van 1876. Het is
een typisch dubbel huis met vijf traveeën en twee bouwlagen onder een met pannen
bedekt zadeldak. Volgens archiefdocumenten werd een bestaand huis in 1876
verhoogd met één bouwlaag en voorzien van een nieuwe gevel, ramen en een balkon
boven de deur. Ook de bepleistering en decoratieve elementen van de voorgevel
als de imitatiebanden op de begane grond, het horizontaliserend kordon en het
aflijnend versierd hoofdgestel met kroon- en tandlijst op modellons moet toen
aangebracht zijn. De rechthoekige deur en vensters in geriemde omlijsting met
sluitsteen en doorgetrokken dorpels op panelen op de bovenverdieping dateren uit
die periode. Werd op advies van 19 april 1994 erkend als beschermd
monument.
Kerkstraat 4
De familie De Backer is in het jaar 1923 hier komen wonen. Daarvoor was de
ontvangerij er ondergebracht. Thans gerenoveerd door Willy en Erna
Reyniers-Bulté.
Het gebouw dateert uit het midden van de 19de eeuw. De voorgevel is
op de hoeken afgezet met blokken. Een geprofileerde lijst loopt over de hele
breedte van de voorgevel. De arduinen deuromlijsting vertrekt met twee sokkels
vanop de aantrede. Links van de voordeur is de "schoenschraper". Werd op advies
van 19 april 1994 erkend als beschermd monument.
Kerkstraat 7
In 1664 werd de grond gekocht. In 1780 werd de oude woning afgebroken en
vervangen door een nieuw huis. De lange gang, van waaruit alle plaatsen
bereikbaar zijn, wordt in het midden gescheiden door een tweedelige doorzichtige
zwaaideur. Onder het gebouw is de oude kelder van het voorgaande huis nog te
vinden. De ingang van die kelder ligt onder de trap die naar de eerste
verdieping leidt. Gecementeerde en grijs geschilderde voorgevel met
dubbelhuisopstand en rechthoekige vensters op arduinen dorpels. Rondboogdeur in
geprofileerde Lodewijk XVI-omlijsting op neuten, onder kroonlijst op gegroefde
consoles. Nieuwe deur en waaiervormig bovenlicht.
Kerkstraat 54
Dorpshuis van vier traveeën en twee bouwlagen onder leien en pannen mansardedak
met dakvensters uit de XIX eeuw. Dubbel huis met bepleisterde en beschilderde
lijstgevel met imitatiebanden tussen arduinen plint en puilijst. Getoogde
vensters, op de begane grond met arduinen dorpels en diamantkopsluitsteen, op de
bovenverdieping in geriemde omlijsting met sluitstuk en doorgetrokken dorpels op
consooltjes. Getoogde deur met bovenlicht. Aflijnend hoofdgestel met omlijste
panelen onder houten kroonlijst.
Kerkstraat 29
Imposant alleenstaand herenhuis met achterliggende ommuurde tuin. Dubbel huis
van vijf traveeën en twee bouwlagen onder een met pannen bedekt zadeldak.
Geflankeerd door zijtraveeën onder lessenaarsdak. Roze geschilderde bakstenen
voorgevel op arduinen plint, rechthoekig omlijste benedenvensters en
rondboogvormige bovenvensters onder arduinen booglijst op imposten. Arduinen
dorpels op consooltjes. Centrale rechthoekige deur in vlakke arduinen
omlijsting, onder rechte druiplijst.
Stationsplein 11
Rijhuis van ca. 1900. Opvallende puntgevel met overstekend dak op uitgesneden
houten profielen. Enkel huis van twee traveeën en twee bouwlagen onder een met
pannen bedekt zadeldak opgetrokken uit baksteen met overladen natuurelementen
zoals sokkel, hoekblokken en vensteromlijsting. Links getoogde deur met
bekronend ijzeren balkon en deurvenster op de bovenverdieping.
Stationsplein 9
Dit gebouw is van jongere datum. De gelijkvloerse verdieping is met dammen
afgezet en afgewerkt met een geprofileerde lijst. De ingang lijkt met zware
steunsokkels toch nog elegant. Dit wordt in de hand gewerkt door het
vooruitspringend houten balkon, dat wordt afgezoomd met een ijzeren afsluiting.
Het balkon rust op een hardstenen plaat. Met zijn vier consoles, onderling
verbonden door een getande lijst en door geprofileerde rechthoeken is deze
bepleisterde voorgevel één van de vele geslaagde exemplaren, welke in die jaren
tot stand kwamen.
Stationsstraat 60
In de jaren na de eerste Wereldoorlog kende de faïence-industrie een grote
bloei. Het uitbekleden van voorgevels met deze tegels kende een groot bijval. De
vensters hebben ronde afgedekte bogen. De rechtstaande banden, vertrekkend vanop
de arduinen plint, doen terugdenken aan de pilastergevels. De overhoekstaande
vierkante omlijsting bevat de voorstelling van een hert in de vallei.
Schoolstraat 5
"Het goed tegenover de Kerk", later "Kasteel De Schepper". Omwald goed met
daarachter gelegen motte, monumentale poort en deels ommuurde grote tuin. Al
bekend sinds 1639. Eigendom van jonkvrouw De Stoppelaere, vandaar ook
"Stoppelaerskasteel". Alleenstaand herenhuis van zes traveeën en twee bouwlagen
onder een met pannen bedekt zadeldak. Kern vermoedelijk uit het einde XVIIe
eeuw. Na een zware brand aangepast einde XVIIIe eeuw. Oorspronkelijk bepleisterd
en beschilderd, nu bakstenen parement met simili-natuurstenen delen. Lijstgevel
met dubbelhuisopstand, gemarkeerd door kolossale ionische pilasters, waartussen
rechthoekige vensters en een deur gevat zijn. Rechthoekige deur met bovenlicht,
in geprofileerde arduinen omlijsting, bekronend ijzeren balkon op consooltjes.
Schoolstraat 45
Voormalig "Kasteel De Saegher". Alleenstaand herenhuis. Deze wit beschilderde
voorgevel ziet er op afstand gezien, een beetje eigentijds uit. Bepleisterd en
bekleed volgens het model van de herenwoningen uit het einde van de
18de eeuw. De bepleistering werd later verwijderd en de aldus
vrijgekomen bakstenen beschilderd. Gelijkvloers kregen de vensteropeningen
romaanse bogen.
Schoolstraat 4
Voormalig brouwershuis van brouwerij Wallyn, waarvan het brouwerijgebouw in 1906
gesloopt werd. Dit herenhuis is in neoclassistische stijl van 1883 met vijf
traveeën en een halve bouwlijn onder een met pannen bedekt zadeldak. Dubbel
huisopstand met aflijnende geblokte pilasters aan middentraveeën en hoeken.
Getoogde omlijste vensters op arduinen kordons op de bovenverdieping, in vlakke
omlijsting met oren en sluitsteen. Hier, voor het grote herenhuis, staat een
paviljoentje aan de straat gebouwd. Het lusthuisje kreeg later zijn bestemming
en is van jongere datum dan het eigenlijke huis. Een ijzeren omheining op een
verhoogde muursteen geeft aan het geheel een vertrouwd beeld.
Schoolstraat 35
Een aan de straat palende directeurswoning, in zijn huidige vorm daterend van
1893. Dubbel huis van vijf traveeën en twee bouwlagen onder een met pannen
bedekt zadeldak. Bepleisterde en beschilderde lijstgevel op grijs geschilderde
plint. Begane grond met imitatiebanden en rechthoekige vensters (bewaard
houtwerk). Aflijnende puilijst en omlijste bovenvensters met sluitsteen en
dorpels op panelen.
Schoolstraat 42
Dit is één van de zeldzame herenhuizen uit de 19de eeuw, die nog de
oorspronkelijke voorgevel in baksteen bezit. Het huis vertoont een vlakke gevel,
waarin alleen de arduinen deuromlijsting wat uitspringt. De vensters zijn met
een lichtgebroken draaglijn gemetseld. Gelijkvloers rechthoekige vensters met
persiennes (=rolluiken) en rechthoekige deur in vlakke arduinen omlijsting,
onder rechte waterlijst. Het opvallendste, de ijzeren afsluiting, staat in een
passende verhouding weergegeven.
Schoolstraat 56
Voorheen "Villa Joos", later "Villa Zonnebloem". Sinds omstreeks 1912 gevestigd
in een boomrijke tuin, afgesloten door ijzeren hekken, met ingewerkte initialen
JB, tussen vierkante gemetste pijlers. Kleurig bakstenen dubbel huis van drie
traveeën en twee bouwlagen onder leien tentdak onderbroken door een hoger
opgetrokken deurrisaliet onder afzonderlijk tentdakje. Rechthoekige vensters en
deur onder korfboogvormige boogvelden verrijkt met zonnebloemen. Boven de deur
ijzeren balkon in verdiept boogveld. Hoofdgestel bakstenen metselwerk.
Sierankers.
Stationsstraat 126
Alleenstaand burgershuis met voortuin omsloten door fraai ijzeren
hekken. Dubbel huis van drie traveeën en twee bouwlagen onder pannen zadeldak,
in decoratieve baksteenarchitectuur van ca. 1900. Getoogde deur en vensters
onder omlopende waterlijstjes. Panelen met tegels en sierankers op de
borstwering. Vleugeldeur met bovenlicht met gezandstraald glas.
Weststraat 49
Hoeve van ca. 1900 met boerenburgerhuis en grote schuur in tuin met fraai
smeedwerk. Bakstenen woonhuis met vijf traveeën onder pannen mansardedak met
dakvensters. Licht getoogde vensters en deur met arduinen negblokken en
sluitsteen onder bakstenen waterlijst. Arduinen hoekblokken en aflijnende
decoratieve baksteenfries onder de houten kroon- en tandlijst. Sierankers.
Weststraat 37
Voormalig brouwershuis van brouwerij Standaert, vermoedelijk opgericht begin
XIXe eeuw op de plaats van een bestaand hoevetje. Begin XXe eeuw nog de grootste
brouwerij van Waarschoot. Huidig herenhuis van vijf traveeën en twee bouwlagen
onder pannen zadeldak van omstreeks 1863. Gerenoveerde voorgevel met
similibepleistering op arduinen en imitatiebossage plint en vernieuwde ramen.
Rechthoekige benedenvensters en getoogde omlijste bovenvensters met sluitstuk en
lekdrempels op panelen. Rechthoekige deur met neo Lodewijk XVI-paneeldeur en
bovelicht met fraai ijzerwerk. Aflijnende kroon- en tandlijst op klosjes.
